Jak prowadzic własną firmę - analiza przepisów
Dodatkowe informacje dla bezrobotnych
Lista instytucji udzielających dotacji

CZĘŚĆ 1 – PROWADZENIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

1.1 JAK ZOSTAĆ PRZEDSIĘBIORCĄ


Rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek wiąże się z koniecznością spełnienia pewnych wymogów. Przyszły właściciel firmy musi wybrać formę prawną, w której zamierza prowadzić działalność, to jest zdecydować, czy ma to być indywidualna działalność gospodarcza, czy spółka, a jeżeli spółka – to jaka. Należy też wybrać przedmiot działalności odpowiadający symbolom Polskiej Klasyfikacji Działalność (PKD). Symbole te można znaleźć w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 24.12.2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (Dz.U. z 2007r. nr 251, poz.1885 z późn. zm.). Szczegółowy ich opis dostępny jest również na stronie Głównego Urzędu Statystycznego www.stat.gov.pl oraz na stronach internetowych wielu urzędów gmin i miast.

Przedsiębiorca, którywybrał prowadzenie indywidualnej działalności na własny rachunek lub w formie spółki cywilnej zgłasza podjęcie działalności gospodarczej do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez wójta gminy, burmistrza lub prezydenta miasta. Spółki prawa handlowego (jawna, komandytowa, partnerska, komandytowo akcyjna, z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjna) podlegają rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Najbardziej popularną formą prowadzenia działalności jest indywidualna działalność gospodarcza oraz spółka cywilna, którym to formom zostaną poświęcone dalsze informacje.

1. WPIS DO EWIDENCJI DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Od 31 marca 2009r. wprowadzony został tzw. system „jednego okienka”, co oznacza, że formularz - wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej EDG-1, złożony w urzędzie gminy/miasta, jest jednocześnie:

  • wnioskiem o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (urząd gminy/miasta),
  • wnioskiem o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON – Urząd Statystyczny),
  • zgłoszeniem identyfikacyjnym albo aktualizacyjnym, o którym mowa w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (NIP – Urząd Skarbowy),
  • zgłoszeniem płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych bądź tez zgłoszeniem oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego rolników w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (ZUS lub KRUS).

Formularz wniosku EDG-1 stanowi równocześnie:

  • wniosek o zmianę danych we wpisie do działalności gospodarczej,
  • wniosek o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej,
  • wniosek o wznowienie wykonywania działalności gospodarczej,
  • zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania (likwidacji) działalności gospodarczej.

Powyższe zmiany – w swym założeniu - mają na celu uprościć i skrócić procedurę rejestracji własnej firmy.

Druk EDG-1 można otrzymać w urzędzie gminy/miasta w miejscu swojego zamieszkania lub pobrać ze strony internetowej Ministerstwa Gospodarki www.mg.gov.pl.

Wypełniony wniosek należy złożyć w urzędzie gminy/miasta w miejscu swojego zamieszkania. Należy się wówczas wylegitymować dowodem tożsamości – dowodem osobistym lub paszportem. W przypadku spółki cywilnej, każdy ze wspólników musi złożyć odrębny wniosek, a więc może być tak, że każdy ze wspólników jednej spółki zarejestrowany będzie w innym urzędzie gminy/miasta. W ciągu trzech dni od dokonania wpisu urząd przesyła dane z wniosku do urzędu statystycznego, naczelnika właściwego urzędu skarbowego i właściwej jednostki ZUS lub centrali KRUS.

W zasadzie, jeśli przedsiębiorca nie zamierza podjąć działalności objętej obowiązkiem uzyskania koncesji, z chwilą złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej może rozpocząć prowadzenie działalności.

Wszystkie zmiany danych, które zostały podane na wniosku o wpis do ewidencji, a także fakt zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej należy zgłosić w urzędzie gminy/miasta w terminie 14 dni od zaistnienia tych zmian.

Wniosek o wpis do ewidencji gospodarczej, własnoręcznie podpisany, przedsiębiorca powinien sam (bądź przez pełnomocnika) złożyć do ewidencji w urzędzie gminy/miasta. Może go również wysłać listem poleconym, ale wówczas notariusz powinien na wniosku poświadczyć, że przedsiębiorca własnoręcznie podpisał go. W niektórych urzędach gmin/miast wniosek można tez złożyć w formie elektronicznej za pośrednictwem dostępnego na stronie internetowej gminy formularza on-line. Jeżeli jednak taki wniosek nie zostanie opatrzony bezpiecznym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, urząd zawiadamia przedsiębiorcę o terminie i miejscu podpisania wniosku. W takim przypadku dniem złożenia wniosku jest dzień, w którym przedsiębiorca go podpisał.

Wniosek o rejestrację firmy czyli o wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz wniosek o zmianę wpisu są zwolnione z opłat.

2. KONTO FIRMOWE

Zgodnie z art. 22 Ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych wykonywaną działalnością następuje za pośrednictwem rachunku bankowego przedsiębiorcy w każdym przypadku gdy:

  • stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz
  • jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15 000 € przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez NBP ostatniego dnia poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji.

Przedsiębiorca będący członkiem spółdzielczej kasy oszczędnościowo – kredytowej może realizować obowiązek dokonywania płatności gdzie stroną transakcji jest inny przedsiębiorca za pośrednictwem rachunku w tej spółdzielczej kasie oszczędnościowo – kredytowej.

Do założenia konta firmowego, potrzebne są z reguły następujące dokumenty:

  • dokument tożsamości,
  • zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej – kopia, oryginał do wglądu,
  • zaświadczenie o nadaniu REGON – kopia, oryginał do wglądu,
  • pieczątka firmowa (nie w każdym banku),
  • umowa spółki – w przypadku prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej.

Informację o założeniu rachunku firmowego, przedsiębiorca przekazuje do właściwego Urzędu Skarbowego i ZUS-u na załączniku EDG-RB składanym bezpośrednio w tych instytucjach.

Zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i zobowiązanych do prowadzenia ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie polecenia przelewu. Mikroprzedsiębiorcy w rozumieniu ustawy z dnia 02.07.2004r. o swobodzie działalności gospodarczej mogą natomiast płacić podatki również gotówką.

Chociaż brak ustawowego obowiązku posiadania pieczątki firmowej, w praktyce część urzędów i banków jej wymaga. Na pieczątce dobrze jest umieścić takie dane jak: imię i nazwisko przedsiębiorcy, nazwa firmy, adres, nr NIP. Dane muszą być zgodne z danymi widniejącymi we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

3. REGON

Jak już powiedziano, zgodnie z zasadą „jednego okienka”, złożony przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną w urzędzie gminy/miasta wniosek EDG-1 o wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest jednocześnie wnioskiem o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej. Po dokonaniu wpisu przedsiębiorcy do rejestru REGON urząd statystyczny przesyła w ciągu 7 dni do przedsiębiorcy zaświadczenie o nadanym mu numerze REGON. Wspólnicy spółki cywilnej winni wiedzieć, iż REGON nadawany jest spółce, a nie każdemu ze wspólników z osobna, stąd konieczne jest osobiste zgłoszenie wspólników w Urzędzie Statystycznym.

Wizyty takiej wymaga również zmiana danych objętych obowiązkiem wpisu do rejestru REGON, które nie podlegają jednocześnie zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy składają wówczas wniosek RG-1 we właściwym Urzędzie Statystycznym.

Obecnie numer REGON nie jest już potrzebny przedsiębiorcy do funkcjonowania w obrocie gospodarczym (poza statystyką publiczną). Uchylony został bowiem przepis nakazujący przedsiębiorcy posługiwanie się zaświadczeniem REGON i podawanie tego numeru na pieczęciach firmowych i drukach urzędowych.

4. URZĄD SKARBOWY

Podobnie jak w przypadku numeru REGON, wniosek EDG-1 o wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest jednocześnie zgłoszeniem identyfikacyjnym albo aktualizacyjnym, o którym mowa w przepisach o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (NIP). Wspólnicy spółek cywilnych składają jednak we właściwym urzędzie skarbowym odrębny wniosek o nadanie numeru NIP spółce.

Przed rozpoczęciem działalności gospodarczej należy też dokonać wyboru formy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Podatnikami tego podatku są osoby fizyczne prowadzące indywidualną działalność gospodarczą, działalność w formie spółki cywilnej lub jednej z osobowych spółek prawa handlowego, tj. spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej lub komandytowo – akcyjnej. W zależności od wielu czynników wybraną formą opodatkowania może być karta podatkowa, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, zasady ogólne (skala podatkowa) albo podatek liniowy.

Kolejną decyzją podatkową będzie decyzja związana z podatkiem od towarów i usług (VAT). Z rejestracji w zakresie tego podatku zwolnieni są podatnicy, którzy zostaną zwolnieni z uwagi na osiągane obroty (obecnie – 50.000,00zł., a od 01 stycznia 2011r. – 150.000,00zł.) oraz ci, którzy wykonują wyłącznie czynności zwolnione z VAT. W takim przypadku nie trzeba, ale można zarejestrować się jako podatnik VAT – wtedy rejestracja jest dokonywana jako „podatnik VAT zwolniony”. Niektórzy podatnicy nigdy nie będą mogli zostać zwolnieni z VAT, niezależnie od osiąganych obrotów (np. prawnicy, jubilerzy). Powyższe kwestie szczegółowo reguluje Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2009r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia podatników niemających obowiązku składania zgłoszenia rejestracyjnego (Dz. U. z 2009r. Nr 222, poz. 1762).

Rejestracji w zakresie podatku VAT należy dokonać we właściwym ze względu na miejsce prowadzenia działalności urzędzie skarbowym, wypełniając formularz VAT-R. Jeżeli działalność prowadzona jest na terenie objętym zakresem działania kilku urzędów skarbowych, rejestracji dokonuje się w urzędzie właściwym według miejsca zamieszkania osoby fizycznej lub siedziby spółki. Należy to uczynić przed dniem dokonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Urząd wydaje potwierdzenie dokonania tej rejestracji na druku VAT-5.

5. ZUS LUB KRUS

osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym. Jeżeli przedsiębiorca nie zatrudnia pracowników wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej jest jednocześnie zgłoszeniem płatnika składek albo jego zmiany w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych bądź też zgłoszeniem oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia społecznego rolników w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jeżeli jednak przedsiębiorca zatrudni pracowników, staje się pracodawcą i ciąży na nim obowiązek zgłoszenia pracowników do ubezpieczenia w terminie 7 dni od daty zawarcia z pracownikiem umowy o pracę. Zgłoszenie firmy w ZUS nie podlega opłacie. Składki ZUS opłacane są w terminie:

  • do 10-ego dnia następnego miesiąca – jeżeli przedsiębiorca nie zatrudnia pracowników,
  • do 15-ego dnia następnego miesiąca – jeżeli przedsiębiorca zatrudnia pracowników.

Ważną informacją jest, że osoby rozpoczynające działalność gospodarczą mają prawo do skorzystania z ulgi i mogą płacić niższe stawki ZUS przez pierwsze 24 miesiące działalności. Więcej informacji w tym zakresie można uzyskać na stronie internetowej ZUS www.zus.pl lub bezpośrednio w oddziałach ZUS.

W określonych przepisami prawa przypadkach rolnik lub domownik, który rozpoczyna pozarolniczą działalność gospodarczą może podlegać z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu rolników. We wniosku EDG-1 o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zainteresowane osoby powinny dodatkowo wypełnić rubrykę „Dane dla potrzeb KRUS”. Więcej informacji można uzyskać na stronie internetowej KRUS www.krus.gov.pl.

6. PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRAC

W terminie 30 dni od daty zatrudnienia pierwszego pracownika, przedsiębiorca zobowiązany jest złożyć do Państwowej Inspekcji Pracy pisemne zawiadomienie, w którym poda informacje o rodzaju i zakresie prowadzonej działalności oraz o liczbie pracowników. Do PIP należy również zgłaszać wszelkie zmiany powyższych danych.

Przedsiębiorca winien również złożyć Inspekcji pisemną informację o środkach i procedurach przyjętych w celu spełnienia wymagań wynikających z przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy dla danego obszaru działalności.

7. SANEPI

Analogicznie jak w przypadku Państwowej Inspekcji Pracy, w terminie 30 dni od daty zatrudnienia pierwszego pracownika, przedsiębiorca zobowiązany jest zawiadomić na piśmie właściwego inspektora sanitarnego o rodzaju i zakresie prowadzonej działalności oraz o liczbie pracowników. Odpowiednio należy również zgłaszać wszelkie zmiany powyższych danych.

W niektórych przypadkach niezbędne jest uzyskanie zgody SANEPID-u na prowadzenie działalności w wybranym lokalu. Ma to miejsce w przypadku takiej działalności jak prowadzenie placówek gastronomicznych, sklepów spożywczych czy też salonów kosmetycznych. SANEPID dokonuje wtedy tzw. „odbioru” lokalu, w którym prowadzona będzie działalność i wydaje postanowienie lub decyzje odbioru. Na rozpatrzenie wniosku SANEPID ma 14 dni. „Odbiór” lokalu jest odpłatny, a wysokość opłaty zależy od czasu trwania oględzin obiektu.

8. KONCESJE

Koncesja jest decyzją administracyjną, zezwalającą na prowadzenie działalności gospodarczej w określonych ustawowo dziedzinach. Koncesje wydawane są na czas określony, nie krótszy niż 5 lat i nie dłuższy niż 50 lat.

Przedsiębiorca musi uzyskać koncesję, jeśli jego działalność będzie polegała na:

  • poszukiwaniu lub rozpoznawaniu złóż kopalin, wydobywaniu kopalin ze złóż, bezzbiornikowym magazynowaniu substancji
    oraz składowaniu odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych,
  • wytwarzaniu i obrocie materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym,
  • wytwarzaniu, przetwarzaniu, magazynowaniu, przesyłaniu, dystrybucji oraz obrocie paliwami i energią,
  • ochronie osób i mienia,
  • przewozach lotniczych,
  • rozpowszechnianiu programów radiowych i telewizyjnych.


9. ZEZWOLENIA

W przypadkach określonych przepisami prawa, niektóre rodzaje działalności wymagają uzyskania zezwolenia. Zezwolenia wydawane są na czas określony lub nieokreślony, na wniosek przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca musi uzyskać zezwolenie, jeśli jego działalność będzie polegała na (przykłady):

  • prowadzeniu działalności ubezpieczeniowej,
  • obrocie środkami ochrony roślin,
  • zarządzaniu lotniskiem,
  • prowadzeniu magazynu lub składu celnego,
  • produkcji i dystrybucji tablic rejestracyjnych,
  • uprawie maku i konopi włóknistych,
  • działalności związanej z wykorzystywaniem energii atomowej,
  • prowadzeniu schronisk dla bezdomnych zwierząt, grzebowisk i spalarni zwłok i części zwierząt,
  • prowadzeniu działalności gospodarczej na terenie specjalnych stref ekonomicznych.


10. DZIAŁALNOŚĆ REGULOWANA

Działalność regulowana to działalność gospodarcza, której wykonywanie wymaga spełnienia szczególnych warunków, określonych przepisami prawa. „Regulowanie” działalności polega na wpisie do odpowiedniego rejestru na podstawie oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymogów przewidzianych przez prawo do wykonywania określonego rodzaju działalności gospodarczej. O działalności regulowanej można mówić tylko wówczas, gdy przepisy ustaw stanowią, że jest to działalność regulowana.

Przykłady działalności regulowanej to:

  • wyrób i rozlew wyrobów winiarskich, napojów spirytusowych, wyrób, oczyszczanie, skażanie, odwadnianie alkoholu etylowego,
  • przechowywanie dokumentacji osobowej i płacowej pracodawców o czasowym okresie przechowywania,
  • usługi detektywistyczne,
  • organizowanie wyścigów konnych,
  • prowadzenie indywidualnej praktyki lekarskiej, indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej, grupowej praktyki lekarskiej oraz kształcenie i kształcenie podyplomowe lekarzy i lekarzy dentystów,
  • prowadzenie indywidualnej praktyki pielęgniarek, położnych, indywidualnej specjalistycznej praktyki pielęgniarek, położnych, grupowej praktyki pielęgniarek, położnych oraz kształcenie podyplomowe pielęgniarek i położnych,
  • konfekcjonowanie i obrót środkami ochrony roślin,
  • obrót materiałem siewnym,
  • wytwarzanie i magazynowanie biokomponentów,
  • prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców,
  • prowadzenie stacji kontroli pojazdów,
  • działalność telekomunikacyjna,
  • prowadzenie kantoru.


11.ZAWIESZENIE DZIAŁALNOŚCI

Przedsiębiorca zamierzający zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej (czyli zaprzestać jej wykonywania na pewien czas) ma obowiązek zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej informacji o zawieszeniu. Przedsiębiorca może zawiesić działalność na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego przez przedsiębiorcę we wniosku i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu działalności gospodarczej. Jeżeli działalność wykonywana jest w formie spółki cywilnej, zawieszenie jej wykonywania jest możliwe tylko wówczas, gdy zawieszenia dokonają wszyscy wspólnicy.

Informację o zawieszeniu działalności przedsiębiorca składa na wniosku EDG-1. Jest to czynność nie podlegająca opłacie.

12. WZNOWIENIE WYKONYWANIA DZIAŁALNOŚCI

Dniem wznowienia działalności gospodarczej jest dzień złożenia wniosku EDG-1 o wpis informacji o wznowieniu do ewidencji działalności gospodarczej. Wniosek nie podlega opłacie. Jeżeli w ciągu 24 miesięcy od zawieszenia działalności, przedsiębiorca nie złoży informacji o jej wznowieniu, zostanie wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. W przypadku wznowienia działalności gospodarczej ZUS jest zobowiązany sporządzić w imieniu ubezpieczonego dokument zgłoszeniowy ZUS ZUA/ZZA, pod warunkiem, że nie wystąpiły zmiany związane z podleganiem ubezpieczeniom w czasie zawieszonej działalności.

13. LIKWIDACJA DZIAŁALNOŚCI

Jeżeli przedsiębiorca podejmie decyzję o trwałym zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej, informuje o tym urząd gminy/miasta na druku EDG-1. Wniosek należy złożyć w ciągu 14 dni od faktycznego zaprzestania wykonywania działalności. Urząd gminy/miasta przekazuje powyższą informację do urzędu skarbowego, urzędu statystycznego, ZUS lub KRUS. Ma na to 14 dni od momentu, w którym decyzja w tym zakresie stała się ostateczna.

Niezależnie od powyższego, przedsiębiorca sam musi zawiadomić o likwidacji działalności urząd skarbowy (formularz NIP-3 oraz – w odniesieniu do spółki cywilnej – również NIP-2) a także ZUS (ZUS ZWPA, ZUS ZWUA) lub KRUS. Urząd statystyczny zawiadamiają tylko wspólnicy spółki cywilnej – muszą to uczynić w ciągu 14 dni od zaprzestania działalności wypełniając druk RG-2.

Na przedsiębiorcy, który zatrudniał pracowników ciąży też obowiązek powiadomienia o likwidacji działalności gospodarczej SANEPID-u oraz Państwowej Inspekcji Pracy. Zawiadomienia należy dokonać w terminie 30 dni od dnia, w którym przedsiębiorca zaprzestał zatrudniać pracowników.

10 porad dla początkujących

1. Nie zakładaj firmy w branży, która zupełnie jest ci obca.
2. Nie wierz, że szybko osiągniesz zysk.
3. Twój biznes to ciężka i rzetelna praca, pracuje się cały czas, najczęściej bez długich weekendów i bez urlopów, przynajmniej na początku.
4. Szanuj klienta, nawet gdy marudzi, od niego zależy byt twojej firmy.
5. Ciągle organizuj marketing firmy, towarów albo usług.
6. „Pilnuj” kosztów, pamiętaj o koniecznych inwestycjach.
7. Obserwuj trendy i mody, nie kupuj bezkrytycznie pomysłów na biznes, zawsze miej w zanadrzu alternatywny pomysł.
8. Twój biznes to przede wszystkim odwaga i ciężar ponoszenia ryzyka.
9. Słuchaj krytycznych uwag, pochlebstwa staraj się odrzucać.
10. Nie popadaj w pułapki kredytowe ani pożyczkowe. Sens pożyczania jest taki, że każda pożyczona złotówka musi przynieść zysk.

Podstawowe przepisy regulujące podejmowanie działalności gospodarczej

■ Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2 lipca 2004r. (Dz.U. z 2007r. nr155, poz.1095, z późn.zm.)
■ Ustawa Prawo działalności gospodarczej z 19 listopada 1999r. (Dz. U. z 1999r. nr 101, poz. 1178 z późn. zm.)
■ Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności z 24.12.07 (Dz.U. z 2007r. nr 251, poz. 1885 z późn. zm.).
■ Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z dnia 2 lipca 2004r. (Dz.U. z 2004r. nr 173, poz. 1808 z późn. zm.).
■ Ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 20 sierpnia 1997r. (Dz.U. z 2001 r. nr 17, poz. 209).

Przydatne adresy

■ Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości: www.parp.gov.pl – na stronach tej agencji są adresy fundacji i innych instytucji,
których zadaniem jest pomoc początkującym przedsiębiorcom.
■ Polskie Stowarzyszenie Funduszy Pożyczkowych: www.psfp.org.pl
■ Fundusz Mikro: www.funduszmikro.com.pl
■ Polska Sieć Aniołów Biznesu PolBank: www.polbank.pl
■ Aniołowie Biznesu Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan LBA: www.lba.pl/anioly_biznesu/
■ Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych: www.ppea.org.pl


1.2 JAK PROWADZIĆ KSIĘGI W FIRMIE

Koszty obsługi oraz skala prowadzonej działalności to czynniki, które mają decydujący wpływ na podjęcie decyzji o prowadzeniu księgowości we własnym zakresie bądź zleceniu tych czynności biuru rachunkowemu.

Każda jednostka powinna zadać sobie pytanie, czy w jej sytuacji korzystniejsze jest stworzenie własnej komórki zajmującej się księgowością, czy lepszym rozwiązaniem jest skorzystanie z usług profesjonalisty.

Pierwszym kryterium przy takim wyborze jest niewątpliwie skala działalności.

Wyróżnić można trzy grupy podmiotów:

  1. osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą - jeżeli działalność prowadzona jest na niewielką skalę, a przedsiębiorca dysponuje czasem na naukę prowadzenia rozliczeń dla własnych celów, może podjąć próbę samodzielnego prowadzenia księgowości. Jeżeli jednak działalność prowadzona jest w większym rozmiarze, przedsiębiorca woli rozwijać firmę zajmując się branżą, którą wybrał, a chce mieć bezbłędne rozliczenia winien skorzystać z pomocy biura rachunkowego. Koszt takiej obsługi nie jest duży i mieści się najczęściej w granicach od 200 do 600 zł. miesięcznie.
  2. małym i średnim przedsiębiorcom nie opłaca się zatrudniać księgowej. Tu zdecydowanie bardziej kalkuluje się podjęcie współpracy z biurem rachunkowym.
  3. duża firma wymaga stworzenia komórki finansowo-księgowej. W takim przypadku kryterium kosztów nie ma takiego znaczenia.

Zaletą powierzenia księgowości biurom rachunkowym jest kompleksowość proponowanych przez nie usług oraz większe prawdopodobieństwo prawidłowego jej prowadzenia niż gdyby podatnik robił to we własnym zakresie. Licencjonowane biura dają rękojmię prawidłowego i rzetelnego prowadzenia spraw podatnika.

Odpowiedzialność za błędy

Korzystając z zewnętrznych usług należy mieć świadomość, że ewentualne opłaty, kary i zaległości zarówno w stosunku do urzędu skarbowego, jak i ZUS, egzekwowane są bezpośrednio od podatnika. W takim przypadku najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uregulowanie w umowie wszelkich kwestii związanych z usługami pełnionymi przez biura rachunkowe.

Jest to na tyle istotne, że na podstawie odpowiednio sformułowanych zapisów umownych podatnik będzie mógł ubiegać się o wypłatę odszkodowania od zleceniobiorcy.

Kto może prowadzić księgi

Uprawnienia Ministerstwa Finansów do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych mają:

  • osoby posiadające certyfikat księgowego,
  • doradcy podatkowi,
  • biegli rewidenci.


CZY KORZYSTAĆ Z USŁUG BIUR RACHUNKOWYCH?


OSOBA FIZYCZNA PROWADZĄCA DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ

MAŁĄ I ŚREDNIA FIRMA

DUŻA FIRMA

ZA

- powierzenie rozliczeń specjalistom

- kompleksowa obsługa

- oszczędność czasu

- możliwość uzyskania odszkodowania w przypadku popełnienia przez biuro błędów

- niższy koszt niż koszt zatrudnienia samodzielnej księgowej

- specjaliści biura rachunkowego śledzą zmiany w przepisach i uzupełniają wiedzę

- możliwość uzyskania odszkodowania w przypadku popełnienia przez biuro błędów

- taniej

- możliwość uzyskania odszkodowania w przypadku popełnienia przez biuro błędów

PRZECIW

- cena usługi – do 600 zł

- obowiązkowe ubezpieczenie OC nie obejmuje odpowiedzialności za prowadzenie ksiąg przychodów i rozchodów

- ewentualne kary, zaległe opłaty US będzie egzekwował bezpośrednio od podatnika

- mogą wystąpić problemy w przepływie informacji i dokumentów

- ewentualne kary, zaległe opłaty US będzie egzekwował bezpośrednio od podatnika

- małe bezpieczeństwo przy dużej ilości dokumentów

- brak kontroli nad dokumentami

- brak dostępu do dokumentów

- koszty – duże firmy mogą zakładać centra księgowo-finansowe

DECYZJA

TAK

RACZEJ TAK

N


1.3 FORMY OPODATKOWANIA DZIAŁALNOŚCI

  • Kto może wybrać formę płacenia podatku
  • Kiedy warto zdecydować się na podatek liniowy
  • Czy ryczałt zawsze się opłaca
  • Kiedy można zyskać na karcie podatkowej
  • Jak zawiadomić urząd o wyborze formy opodatkowania
  • Co zrobić, gdy spóźnimy się z wyborem
  • Czy przerwy w działalności mają wpływ na podatek


Podatnikom rozpoczynającym i prowadzącym działalność gospodarczą przysługuje prawo wyboru najkorzystniejszej dla nich formy opodatkowania przychodów / dochodów. Przy dokonywaniu wyboru warto jednak pamiętać, że możemy korzystać tylko z form opodatkowania przewidzianych przez przepisy prawne dla określonych grup podatników. Oznacza to, że możemy wybierać, ale tylko zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Podatnicy mają w czym wybierać, choć niestety, nie zawsze i nie wszyscy mogą skorzystać z każdej możliwej formy płacenia podatku. Podatnicy mogą albo opłacać podatek na zasadach ogólnych (według skali podatkowej), albo płacić podatek liniowy według stawki 19 %, albo zdecydować się na ryczałt ewidencjonowany lub kartę podatkową. Każda z tych form posiada określone zalety, ale przy niektórych z nich nie brak też wad. Z drugiej jednak strony to, co dobre dla jednych podatników, wcale nie musi być takie dla innych.

1. KARTA PODATKOWA
Karta podatkowa to najprostsza forma opodatkowania. Podatnik płaci podatek w formie ryczałtu, którego wysokość – w zależności od rodzaju wykonywanej działalności i innych czynników, o których mowa poniżej – waha się od 1,30zł. do 3.500,00zł. Z tej uproszczonej formy opodatkowania korzystać mogą tylko ci podatnicy, którzy prowadzą działalność z stosunkowo niewielkim rozmiarze.

Z opodatkowania w formie karty podatkowej mogą skorzystać podatnicy prowadzący działalność gospodarczą zgodną z rodzajem działalności określonym w art. 23 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, np. działalność:

  • usługową lub wytwórczo – usługową,
  • usługową w zakresie handlu detalicznego żywnością, napojami, wyrobami tytoniowymi oraz kwiatami, z wyjątkiem napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%,
  • usługową w zakresie handlu detalicznego artykułami nieżywnościowymi,
  • gastronomiczną, jeżeli nie jest prowadzona sprzedaż napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%,
  • w zakresie usług transportowych wykonywanych przy użyciu jednego pojazdu,
  • w zakresie opieki domowej nad dziećmi i osobami chorymi,
  • w zakresie usług edukacyjnych.

Ustawa zawiera wiele wyjątków, tak więc po wyborze rodzaju działalności i rozważaniu opodatkowania kartą podatkową, należy dokładnie prześledzić, czy działalność, którą zamierzamy prowadzić na pewno może być opodatkowana kartą.

Przy rozliczaniu się w formie karty podatkowej:

  • podatnicy nie ustalają dochodu lecz płacą podatek w wysokości niezależnej od osiąganych zysków,
  • wysokość podatku dochodowego w formie karty jest określona ustawowo i zależy od rodzaju prowadzonej działalności, liczby zatrudnionych pracowników, wielkości miejscowości, w której prowadzona jest działalność i innych czynników (w zależności od rodzaju wykonywanej działalności) ,
  • wysokość podatku określa naczelnik urzędu skarbowego, wydając w tej sprawie decyzję po złożeniu przez podatnika odpowiedniego wniosku,
  • podatek opłaca się do dnia 7 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a za grudzień do dnia 28 grudnia,
  • podatek w formie karty podatkowej wynikający z decyzji obniża się o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne opłaconej w roku podatkowym zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, o ile nie została odliczona od podatku dochodowego; wysokość odliczenia z tego tytułu nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej 7,75% podstawy wymiaru składek,
  • podatnicy zwolnieni są od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy (za wyjątkiem podatników oczekujących po raz pierwszy na decyzję ustalającą podatek),
  • podatnicy obowiązani są wydawać na żądanie klienta rachunki i faktury, o których mowa w odrębnych przepisach, stwierdzające sprzedaż wyrobu, towaru lub wykonanie usługi oraz przechowywać w kolejności numerów kopie tych rachunków i faktur w okresie pięciu lat podatkowych, licząc od końca roku, w którym wystawiono rachunek lub fakturę,
  • podatnicy zobowiązani są prowadzić ewidencję zatrudnienia i karty przychodów pracowników,
  • w terminie do dnia 31 stycznia roku następującego po roku podatkowym, podatnicy zobowiązani są złożyć deklarację PIT-16A o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne, zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego,
  • podatnicy nie mogą rozliczyć się wspólnie z małżonkiem lub na zasadach przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci.


Warunki dopuszczalności opodatkowania kartą:

  • złożenie wniosku do naczelnika urzędu skarbowego (PIT-16),\
  • rodzaj działalności podejmowanej przez podatnika musi być przewidziany w ustawie jako możliwy do opodatkowania kartą,
  • przy prowadzeniu działalności podatnik nie korzysta z usług osób przez siebie nie zatrudnionych na podstawie umowy o pracę oraz z usług innych przedsiębiorstw i zakładów, za wyjątkiem usług specjalistycznych,
  • podatnik nie prowadzi innej działalności gospodarczej (wyjątek: prowadzenie działalności w zakresie wytwarzania bioenergii, osiąganie przychodów z tytułu najmu),
  • małżonek podatnika nie prowadzi działalności w tym samym zakresie,
  • podatnik nie wytwarza wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym,
  • działalność nie jest prowadzona poza terytorium Rzeczpospolitej Polskiej.


Po uwzględnieniu wniosku o zastosowanie karty podatkowej, naczelnik urzędu skarbowego wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej, odrębnie na każdy rok podatkowy. Wysokość miesięcznej stawki podatku uzależniona jest od rodzaju i zakresu prowadzonej działalności, liczby mieszkańców w miejscowości, w której prowadzona jest działalność oraz liczby zatrudnionych przez podatnika pracowników. Naczelnik urzędu skarbowego może także wydać decyzję odmowną, jeżeli stwierdzi brak warunków do zastosowania opodatkowania w formie karty podatkowej.

Podatnik może zrzec się opodatkowania w formie karty podatkowej w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej lub decyzji zmieniającej wysokość tego podatku. Natomiast w trakcie roku podatkowego może nastąpić utrata prawa albo wygaśnięcie prawa do stosowania karty podatkowej.

Ważne: Podatnicy rozliczający się w formie karty podatkowej nie ustalają dochodu, bowiem wysokość podatku dochodowego w formie karty podatkowej jest znana z góry na cały rok podatkowy.

Podatek wynikający z decyzji opłaca się w terminie do dnia 7 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a za grudzień do dnia 28 grudnia.
Podatnik może obniżyć wynikający z decyzji podatek w formie karty podatkowej o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne opłaconej w roku podatkowym zgodnie z przepisami o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (o ile nie została wcześniej odliczona od podatku dochodowego).

Podatnicy zwolnieni są od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy, obowiązani są jednak wydawać na żądanie klienta rachunki i faktury, o których mowa w odrębnych przepisach, stwierdzające sprzedaż wyrobu, towaru lub wykonanie usługi oraz przechowywać w kolejności numerów kopie tych rachunków i faktur w okresie pięciu lat podatkowych, licząc od końca roku, w którym wystawiono rachunek lub fakturę,

Do dnia 31 stycznia roku następującego po roku podatkowym, podatnicy opodatkowani w formie karty podatkowej obowiązani są złożyć deklarację PIT-16A, w której wykazują składkę na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconą i odliczoną od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego.
Podatnicy opodatkowani kartą podatkową nie mogą rozliczyć się wspólnie z małżonkiem lub na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

2. RYCZAŁT OD PRZYCHODÓW EWIDENCJONOWANYCH

Z opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych mogą skorzystać podatnicy spełniający warunki do stosowania tej formy opodatkowania przewidziane w rozdziale 2 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. nr 144, poz. 930 z późn. zm.). Będą to osoby prowadzące indywidualną działalność gospodarczą, a także spółki cywilne osób fizycznych i spółki jawne osób fizycznych. Przychody przedsiębiorców chcących skorzystać z tej formy opodatkowania w poprzednim roku podatkowym nie mogły przekroczyć równowartości kwoty 150.000,00 euro. Są też przedsiębiorcy, którzy nie mogą skorzystać z ryczałtu. Przedsiębiorca, który zdecyduje się na taki wybór opodatkowania musi pamiętać, że niezależnie od zysku będzie zobowiązany do zapłaty podatku.

W ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych:

  • podatek płaci się od przychodów bez pomniejszania ich o koszty uzyskania przychodów,
  • stawka podatku zależy od rodzaju pozarolniczej działalności i wynosi odpowiednio 20%, 17%,10%, 8,5%, 5,5% oraz 3%,
  • w przypadku uzyskiwania przychodów opodatkowanych różnymi stawkami ryczałt ustala się według stawki właściwej dla przychodów z każdego rodzaju działalności, pod warunkiem że ewidencja przychodów jest prowadzona w sposób umożliwiający określenie przychodów z każdego rodzaju działalności,
  • podatnicy mają obowiązek prowadzić ewidencję przychodów, wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, ewidencję wyposażenia, karty przychodów pracowników oraz posiadać i przechowywać dowody zakupu towarów,
  • ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w pierwszej kolejności ulega obniżeniu o kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne opłaconej przez podatnika, o ile nie została odliczona od podatku dochodowego; wysokość odliczenia z tego tytułu nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej 7,75% podstawy wymiaru składek,
  • ryczałt opłaca się za okresy miesięczne do dnia 20 następnego miesiąca lub kwartalnie do dnia 20 następnego miesiąca po zakończeniu kwartału, przy czym za grudzień i ostatni kwartał ryczałt opłaca się w terminie złożenia zeznania podatkowego, tj. do 31 stycznia roku następnego,
  • nie ma obowiązku składania deklaracji podatkowych w trakcie roku,
  • podatnicy obowiązani są złożyć w terminie do dnia 31 stycznia roku następującego po roku podatkowym zeznanie podatkowe według wzoru PIT-28,
  • podatnicy mają możliwość skorzystania z większości ulg i odliczeń przewidzianych dla podatników opodatkowanych według skali podatkowej,
  • podatnicy nie mogą dokonać rozliczenia rocznego wspólnie z małżonkiem lub na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Limity dla zryczałtowanego podatku dochodowego na 2010 r.
Aby podatnik mógł skorzystać z opodatkowania w formie tzw. ryczałtu ewidencjonowanego, musi spełnić szereg warunków. Pośród nich w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne znajdują się limity przychodów uprawniające do opodatkowania w tej formie w danym roku podatkowym. Kwoty limitów wyrażone są w euro.

Na złote przelicza się je według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego 1 października roku poprzedzającego rok podatkowy. Tak więc, jak już wspomniano, aby skorzystać z formy opodatkowania ryczałtem, przychody podatnika w poprzednim roku podatkowym nie mogą przekroczyć równowartości kwoty 150.000,00 euro.

Ponadto prawo do kwartalnego opłacania ryczałtu w 2010 r. mają podatnicy, których przychody z działalności prowadzonej samodzielnie albo przychody spółki w 2009 r. nie przekroczyły równowartości kwoty 25.000 euro.

Ważne: Podatnicy którzy w trakcie 2010 roku przekroczą kwotę 150.000 euro, uprawnienie do rozliczania się w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych utracą dopiero od następnego roku podatkowego, czyli od 2011 roku.

Skorzystanie z opodatkowania ryczałtem skutkuje brakiem możliwości skorzystania z preferencyjnego rozliczenia rocznego, czyli z rozliczenia rocznego wspólnie z małżonkiem lub na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Przychodów opodatkowanych w formie ryczałtu nie łączy się z dochodami opodatkowanymi na zasadach ogólnych.

3. ZASADY OGÓLNE

W ramach tzw. zasad ogólnych, podatnik może wybrać opodatkowanie według skali progresywnej (18% i 32%) l
ub opodatkowanie według stawki liniowej (19%).

Skala podatkowa w 2010 r.
W 2010 r. podatek jest opłacany według następującej skali:

Podstawa obliczenia
podatku w złotych

Podatek wynosi

ponad

do

 

85.528

18% minus kwota zmniejszająca podatek 556 zł 02 gr

85.528

 

14.839 zł 02 gr + 32% nadwyżki ponad 85.528


W 2010 roku podatnicy rozliczają się według dwóch stawek 18% i 32%. Pierwsza stawka (18%) znajdzie zastosowanie, gdy podstawa obliczenia podatku nie przekroczy kwoty 85.528 zł. Natomiast druga stawka (32%), gdy podstawa opodatkowania będzie wyższa niż 85.528 zł. Kwota zmniejszająca podatek, w 2010 r. wynosi 556,02 zł. Kwota wolna od podatku wynosi natomiast 3.091 zł (po uwzględnieniu zasad zaokrąglania wynikających z art. 63 Ordynacji podatkowej).

Podatek dochodowy według skali podatkowej opłacać może każdy podatnik bez względu na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej oraz formę jej prowadzenia (indywidualnie, w formie spółki cywilnej lub osobowej spółki handlowej).

Przy opodatkowaniu według skali podatkowej:

  • podstawę opodatkowania stanowi dochód ustalany na podstawie prowadzonych ksiąg podatkowych,
  • podatek liczony jest według stawki określonej w progresywnej skali podatkowej, w 2010 r. w wysokości odpowiednio 18% i 32% (w zależności od wysokości uzyskiwanych dochodów),
  • obowiązek opłacania zaliczki na podatek powstaje od miesiąca, w którym uzyskane dochody przekroczą kwotę powodującą obowiązek zapłacenia podatku (w 2010 r. jest to kwota 3.091 zł),
  • kwotę zaliczki na podatek pomniejsza się w pierwszej kolejności o zapłacone w roku podatkowym przez podatników składki na własne ubezpieczenie zdrowotne oraz osób współpracujących; wysokość odliczenia z tego tytułu nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej 7,75% podstawy wymiaru składek,
  • nie ma obowiązku składania miesięcznych deklaracji,
  • zaliczki na podatek za okres od stycznia do listopada opłaca się w terminie do dnia 20 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a zaliczkę za grudzień w wysokości zaliczki należnej za listopad - w terminie do dnia 20 grudnia; przy rozliczeniu kwartalnym zaliczki kwartalne za okres od pierwszego do trzeciego kwartału roku podatkowego opłaca się w terminie do dnia 20 każdego miesiąca następującego po kwartale, za który wpłacana jest zaliczka, a za ostatni kwartał roku w wysokości zaliczki za kwartał poprzedni, w terminie do dnia 20 grudnia, zaliczki za okresy kwartalne mogą uiszczać tylko tzw. mali podatnicy w rozumieniu art. 5a pkt 20 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.), oraz podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej,
  • podatnicy zobowiązani są do dokonania rozliczenia rocznego, składając zeznanie podatkowe na druku PIT-36 w terminie do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym,
  • podatnicy mają prawo do ulg i odliczeń przewidzianych przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych,
  • podatnicy za pośrednictwem organu podatkowego mogą przekazać wskazanej w zeznaniu organizacji pożytku publicznego kwotę nieprzekraczającą 1% podatku należnego wynikającego z tego zeznania,
  • podatnicy przy spełnieniu wymogów określonych przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą rozliczyć się wspólnie z małżonkiem lub na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Warto też dodać, że podatnicy rozliczający się według skali podatkowej mają możliwość opłacania podatku w formie uproszczonej. Zaliczki na podatek ustala się wówczas w wysokości 1/12 kwoty obliczonej przy zastosowaniu skali podatkowej obowiązującej w danym roku podatkowym od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym w roku podatkowym poprzedzającym dany rok podatkowy albo w roku poprzedzającym dany rok podatkowy o dwa lata. Szczegółowe zasady korzystania z tej formy wpłacania zaliczek na podatek określają przepisy art. 44 ust. 6b-6i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

Podatek liniowy
Podatnik ma możliwość opodatkowania dochodów osiągniętych z pozarolniczej działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 30c ustawy o PDOF, a więc podatkiem liniowym. Podatek liniowy w 2010 roku wynosi 19%. Podatek w stałej wysokości mogą opłacać podatnicy prowadzący działalność gospodarczą samodzielnie lub w formie spółek niemających osobowości prawnej. O wyborze tego sposobu płacenia podatku należy powiadomić pisemnie właściwego naczelnika urzędu skarbowego do dnia 20 stycznia danego roku podatkowego, w przypadku rozpoczęcia działalności – nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Dokonany wybór dotyczy również lat następnych, chyba że w terminie do 20 stycznia roku podatkowego, podatnik złoży oświadczenie o wyborze innego sposobu opodatkowania.

Przy opodatkowaniu w formie podatku liniowego:

  • podstawą opodatkowania jest dochód ustalony na podstawie danych wynikających z prowadzonych ksiąg podatkowych pomniejszony o zapłacone przez podatnika składki na jego własne i osób z nim współpracujących ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe,
  • zaliczkę na podatek opłaca się według stałej stawki 19%, którą stosuje się bez względu na wysokość osiągniętego dochodu,
  • kwotę zaliczki na podatek pomniejsza się w pierwszej kolejności o zapłacone w roku podatkowym przez podatników składki na własne ubezpieczenie zdrowotne oraz osób współpracujących; wysokość odliczenia z tego tytułu nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej 7,75% podstawy wymiaru składek,
  • nie ma obowiązku składania deklaracji miesięcznych,
  • zaliczki na podatek za okres od stycznia do listopada opłaca się w terminie do dnia 20 każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, a zaliczkę za grudzień w wysokości zaliczki należnej za listopad - w terminie do dnia 20 grudnia; przy rozliczeniu kwartalnym zaliczki kwartalne za okres od pierwszego do trzeciego kwartału roku podatkowego opłaca się w terminie do dnia 20 każdego miesiąca następującego po kwartale, za który wpłacana jest zaliczka, a za ostatni kwartał roku w wysokości zaliczki za kwartał poprzedni, w terminie do dnia 20 grudnia, przy czym zaliczki za okresy kwartalne mogą uiszczać tylko tzw. mali podatnicy w rozumieniu art. 5a pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności gospodarczej,
  • podatnicy zobowiązani są dokonać rozliczenia rocznego na formularzu PIT-36L do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym,
  • podatnicy mają prawo dokonać pomniejszenia osiągniętego dochodu o straty z lat ubiegłych oraz o składki zapłacone w roku podatkowym bezpośrednio na własne ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe oraz wypadkowe, a także ubezpieczenia osób z nimi współpracujących,
  • podatnicy za pośrednictwem organu podatkowego mogą przekazać wskazanej w zeznaniu organizacji pożytku publicznego kwotę nieprzekraczającą 1% podatku należnego wynikającego z tego zeznania,
  • podatnicy nie mogą rozliczyć się wspólnie z małżonkiem lub na zasadach przewidzianych dla osób samotnie wychowujących dzieci.

Podatnicy rozliczający się w formie podatku liniowego mogą również opłacać podatek w formie uproszczonej. Szczegółowe zasady korzystania z tej formy wpłacania zaliczek na podatek określają przepisy art. 44 ust. 6b-6i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.


Możliwość zmiany formy opodatkowania z nowym rokiem

Z każdym nowym rokiem podatkowym, podatnicy uzyskujący przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, którzy nie chcą kontynuować dotychczasowej formy opodatkowania - mogą dokonać jej zmiany.

Ważne: Zmiana formy opodatkowania dochodów osiąganych w działalności gospodarczej wymaga złożenia na piśmie stosownego wniosku lub oświadczenia. Wniosek (oświadczenie) należy złożyć w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania podatnika w terminie do 20 stycznia 2010 r.


Nie mają obowiązku składania oświadczenia ci podatnicy, którzy daną formę opodatkowania wybrali w danym roku podatkowym i w kolejnym roku nadal zamierzają z niej korzystać. Niedopełnienie obowiązku poinformowania naczelnika urzędu skarbowego o zmianie formy opodatkowania, skutkuje opodatkowaniem w dotychczasowej formie.

Rezygnacja z opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych
Jeżeli podatnik zamierza w kolejnym roku skorzystać z karty podatkowej, musi w tym celu złożyć pisemny wniosek o jej zastosowanie, według wzoru oznaczonego PIT-16 (oczywiście o ile spełnia warunki do objęcia kartą podatkową).

Sprawa się nieco komplikuje, jeżeli podatnik podlegający opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych zamierza być opodatkowany według skali podatkowej. Problem sprowadza się do dokumentów, przy pomocy których należy dokonać wyboru tej formy opodatkowania. Przepisy określają je bowiem wyłącznie na potrzeby zryczałtowanych form opodatkowania (oświadczenie - dla ryczałtu ewidencjonowanego, wniosek - dla karty podatkowej) oraz podatku liniowego (oświadczenie). Powstaje zatem pytanie, jak skutecznie zrezygnować z ryczałtu na rzecz skali podatkowej?

Zauważyć należy, że ten sposób opodatkowania wymusza na podatnikach obowiązek zaprowadzenia właściwych ksiąg. Przyjmijmy, że będzie to podatkowa księga przychodów i rozchodów.

Podatnicy, którzy w poprzednim roku podatkowym korzystali m.in. z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, o prowadzeniu księgi podatkowej obowiązani są powiadomić naczelnika właściwego urzędu skarbowego, w formie pisemnej, w terminie 20 dni od dnia jej założenia. Tak stanowi § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. nr 152, poz. 1475 ze zm.).

Przepisy nie wprowadzają więc szczególnej formy dla wyboru skali podatkowej w przypadku rezygnacji z ryczałtu ewidencjonowanego, a jedynie obowiązek zawiadomienia o zaprowadzeniu księgi podatkowej. Zatem należy przyjąć, że zawiadomienie to jest skuteczne w zakresie wyboru skali podatkowej.

Jednakże przy rezygnacji z ryczałtu i wyborze podatku liniowego złożenie zawiadomienia o zaprowadzeniu księgi podatkowej nie jest wystarczające. W takim przypadku podatnik rezygnujący z ryczałtu musi złożyć pisemne oświadczenie o wyborze podatku liniowego. Złożenie pisemnego zawiadomienia o prowadzeniu księgi podatkowej jest jego dodatkowym obowiązkiem. Należy wskazać, że złożenie wyłącznie tego zawiadomienia może zostać poczytane za wybór skali. Oświadczenie o zmianie formy opodatkowania należy złożyć naczelnikowi urzędu skarbowego do 20 stycznia danego roku podatkowego.

Jak zrezygnować z pozostałych form opodatkowania?

Podobnie jak w przypadku ryczałtu, rezygnacja zarówno ze skali podatkowej, jak i karty podatkowej czy podatku liniowego odbywa się poprzez wybór innej formy opodatkowania. Wyboru tego dokonuje się również w wyznaczonym terminie i za pomocą stosownych dokumentów, co prezentuje poniższa tabela.

Forma opodatkowania stosowana w 2009 r.

Opodatkowanie na 2010 r.

Termin i sposób wyboru nowej formy opodatkowania

Skala podatkowa

1)

ryczałt ewidencjonowany

2)

karta podatkowa

3)

podatek liniowy

 

do 20 stycznia złożenie:

-

oświadczenia o zastosowanie ryczałtu

-

PIT-16

-

oświadczenia o opodatkowanie na zasadach określonych w art. 30c ustawy o PDOF

 

Karta podatkowa

1)

skala podatkowa

2)

ryczałt ewidencjonowany

3)

podatek liniowy

 

do 20 stycznia złożenie:

-

zawiadomienia o zaprowadzeniu księgi podatkowej

-

oświadczenia o zastosowanie ryczałtu

-

oświadczenia o opodatkowanie na zasadach określonych w art. 30c ustawy o PDOF

 

Podatek liniowy

1)

skala podatkowa

2)

ryczałt ewidencjonowany

3)

karta podatkowa

 

do 20 stycznia złożenie:

-

zawiadomienia o rezygnacji z opodatkowania podatkiem liniowym

-

oświadczenia o zastosowanie ryczałtu

-

PIT-16

 

Zmiana formy opodatkowania w trakcie roku
Zasadniczo z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że forma opodatkowania obowiązuje podatnika w danym roku podatkowym oraz latach następnych, o ile w ustawowym terminie nie zawiadomi właściwego organu podatkowego o wyborze innej formy.

Zasadniczo nie oznacza to jednak, że jest tak w każdym przypadku. Zdarza się bowiem, że podatnik w trakcie roku podatkowego likwiduje działalność gospodarczą, a następnie w tym samym roku uruchamia ją ponownie. Jaka forma opodatkowania obowiązuje go wówczas? Czy zadeklarowana z początkiem roku forma opodatkowania wiąże go do końca roku, czy też może ją zmienić w nowo rozpoczętej działalności? Niestety, obowiązujące przepisy podatkowe nie regulują wprost tego zagadnienia.

Wybór formy opodatkowania dokonywany przez przedsiębiorcę dotyczy uzyskiwanych przez niego przychodów ze źródła, jakim jest działalność gospodarcza. Należy zatem przyjąć, że jeżeli w trakcie roku podatkowego działalność tę zlikwiduje, to wówczas przestaje osiągać przychody z tego tytułu i źródło tych przychodów wygasa. W konsekwencji dokonany na dany rok podatkowy wybór formy opodatkowania przestaje go obowiązywać.

W sytuacji, gdy działalność gospodarczą podatnik podejmie ponownie w tym samym roku podatkowym, w którym dokonał likwidacji wcześniej prowadzonej działalności, należy przyjąć, że rozpoczyna prowadzenie nowej działalności. Z kolei podatnikowi rozpoczynającemu działalność gospodarczą przepisy podatkowe dają prawo wyboru formy opodatkowania dochodów z tego źródła. Z definicji może on korzystać z opodatkowania w formie zasad ogólnych według skali podatkowej. Jeżeli natomiast spełni ustawowe warunki, może wybrać jako formę opodatkowania podatek liniowy, ryczałt ewidencjonowany lub kartę podatkową.

Należy przy tym pamiętać, że podatnik rozpoczynający działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego, oświadczenie o wyborze ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych lub podatku liniowego składa do dnia poprzedzającego dzień rozpoczęcia działalności, nie później jednak niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu, natomiast wniosek o zastosowanie opodatkowania w formie karty podatkowej składa przed rozpoczęciem działalności.

Wybór między skalą podatkową a podatkiem liniowym

Z art. 9a ust. 1 ustawy o PDOF wynika, że dochody osiągnięte przez podatników z pozarolniczej działalności gospodarczej są opodatkowane według skali podatkowej, chyba że podatnik złoży właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego pisemny wniosek lub oświadczenie o zastosowanie form opodatkowania określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym, czyli ryczałtu ewidencjonowanego lub karty podatkowej. Jednakże - jak już wspomniano, skala podatkowa czy zryczałtowane formy opodatkowania, to nie jedyne możliwości oferowane przez ustawodawcę. Z postanowień art. 9a ust. 2 ustawy o PDOF wynika, że podatnik ma także możliwość opodatkowania dochodów osiągniętych z pozarolniczej działalności gospodarczej na zasadach określonych w art. 30c ustawy o PDOF, a więc podatkiem liniowym.

Dokonując wyboru opodatkowania podatkiem liniowym należy jednak pamiętać o zakazie wykonywania usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy odpowiadających czynnościom wykonywanym w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy. Uzyskanie przychodu z wykonywania takich czynności w roku podatkowym lub w roku poprzedzającym rok podatkowy skutkuje utratą prawa do opodatkowania podatkiem liniowym (art. 9a ust. 3 ustawy o PDOF).

Wybrana przez podatnika forma opodatkowania podatkiem liniowym ma zastosowanie do wszystkich form prowadzenia działalności, do których mają zastosowanie przepisy ustawy o PDOF. Jeżeli więc podatnik prowadzący działalność gospodarczą samodzielnie i jednocześnie będący wspólnikiem spółki (spółek) niemającej osobowości prawnej wybierze podatek liniowy, to zarówno dochody z działalności prowadzonej samodzielnie, jak i dochody ze spółki opodatkowane będą podatkiem liniowym. Podobnie będzie w sytuacji, gdy podatnik nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest wspólnikiem w kilku spółkach niemających osobowości prawnej, wówczas dochody ze wszystkich spółek będą opodatkowane w ten sam sposób.

Obecnie - zmniejszone stawki podatkowe przy opodatkowaniu skalą podatkową mogą powodować spadek zainteresowania podatkiem liniowym, bowiem niższe stawki podatkowe i wyższy próg podatkowy (w porównaniu do lat wcześniejszych) w połączeniu z prawem do ulg i preferencyjnych rozliczeń rocznych mogą okazać się dla podatników o wiele bardziej korzystne niż jednolita 19% stawka podatkowa.

Z kolei podatek liniowy może być korzystniejszy dla osób, które z działalności gospodarczej osiągają bardzo wysokie dochody lub dla osób, które oprócz dochodów z działalności gospodarczej osiągają także inne dochody opodatkowane według skali.

Zasady opodatkowania
Dla ułatwienia podatnikom wyboru formy opodatkowania (wg stanu na rok 2010), poniżej jeszcze raz zasady opodatkowania na zasadach ogólnych – wg skali podatkowej i podatkiem liniowym – przedstawione w formie tabelarycznej.


Skala podatkowa

Podatek liniowy

Stawka podatku

18%, 32% w zależności od wysokości dochodu osiągniętego od początku roku

19% bez względu na wysokość osiągniętego dochodu

Powstanie obowiązku opłacania zaliczek

od miesiąca, w którym uzyskane dochody przekroczą kwotę powodującą obowiązek zapłacenia podatku (w 2010r. kwota wolna od podatku, po uwzględnieniu zasad zaokrąglania wynikających z art. 63 Ordynacji podatkowej, wynosi 3.091 zł)

od miesiąca, w którym osiągnięto dochód

Ulgi i odliczenia od dochodu i od podatku

można dokonywać odliczeń od dochodu i od podatku w ramach przysługujących ulg podatkowych

brak prawa do stosowania odliczeń od dochodu i od podatku, wyjątkiem są składki na ubezpieczenia społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz straty z lat ubiegłych, podatnik ma także prawo przekazać 1% podatku należnego na rzecz organizacji pożytku publicznego

Sposób płacenia zaliczek

-

miesięczny,

-

kwartalny (mali podatnicy i podatnicy rozpoczynający działalność),

-

uproszczony,

-

miesięczny,

-

kwartalny (mali podatnicy i podatnicy rozpoczynający działalność),

-

uproszczony,


Termin opłacania zaliczek

do dnia 20 każdego miesiąca następującego po miesiącu (kwartale), za który wpłacana jest zaliczka; zaliczka za grudzień (czwarty kwartał) jest uiszczana w wysokości zaliczki należnej za listopad (trzeci kwartał) w terminie do dnia 20 grudnia

do dnia 20 każdego miesiąca następującego po miesiącu (kwartale), za który wpłacana jest zaliczka; zaliczka za grudzień (czwarty kwartał) jest uiszczana w wysokości zaliczki należnej za listopad (trzeci kwartał) w terminie do dnia 20 grudnia

Prawo do preferencyjnego rozliczenia rocznego

możliwość łącznego opodatkowania z małżonkiem oraz w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci

brak prawa do preferencyjnego rozliczenia rocznego

Zeznanie roczne

obowiązek złożenia zeznania rocznego w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym na druku PIT-36

obowiązek złożenia zeznania rocznego w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym na druku PIT-36L

 

Przykład

Pan Jan prowadzi działalność gospodarczą. Zakłada, że w 2010 r. osiągnie z tej działalności dochód w wysokości 100.000 zł.

1) Opodatkowanie dochodu podatkiem liniowym według jednolitej 19% stawki:
100.000 zł x 19% = 19.000 zł.

2) Opodatkowanie dochodu według skali podatkowej:
(100.000 zł - 85.528 zł) x 32% + 14.839,02 zł = 19.470,06 zł, po zaokrągleniu 19.470 zł.

Zatem, w omawianym przykładzie korzystniejsze jest opodatkowanie podatkiem liniowym. Ale tak będzie tylko w przypadku, gdy pan Jan nie ma prawa do preferencyjnego rozliczenia swoich dochodów oraz gdy nie ma prawa do ulg, z których mógłby skorzystać gdyby dochody opodatkowane były według skali podatkowej.

Załóżmy jednak, że pan Jan wybrał opodatkowanie według skali podatkowej i rozliczy się jako osoba samotnie wychowująca dziecko:

100.000 zł : 2 = 50.000 zł,
(50.000 zł x 18%) - 556,02 zł = 8.443,98 zł x 2 = 16.887,96 zł

oraz skorzysta z ulgi z tytułu wychowywania dziecka:

16.887,96 zł - 1.112,04 zł = 15.775,92 zł, po zaokrągleniu 15.776 zł.

Mimo, że na „pierwszy rzut oka” opodatkowanie podatkiem liniowym jest korzystniejsze, to jednak po uwzględnieniu prawa do preferencyjnego rozliczenia rocznego oraz odliczeniu ulgi prorodzinnej wychodzi na to, że pan Jan zapłaci niższy podatek, jeśli opodatkuje swoje dochody według skali podatkowej.


Podsumowanie
Przed dokonaniem wyboru optymalnej formy opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej należy rozważyć wszystkie zalety i wady danej formy opodatkowania. Należy wziąć pod uwagę nie tylko wysokość stawek podatkowych, ale również prawo do korzystania z ulg i odliczeń oraz prawo do preferencyjnych metod opodatkowania.


1.4. Działalność gospodarcza a samozatrudnienie


W potocznym znaczeniu, przez samo zatrudnienie rozumiemy zastąpienie wcześniejszego stosunku pracy działalnością gospodarczą. W rezultacie były pracodawca staje się partnerem gospodarczym swojego byłego pracownika. Oba podmioty są bowiem wówczas przedsiębiorcami uzyskującymi dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej.

W zmienionym art. 5a pkt 6 ustawy o PDOF zostało zapisane, że pojęcie działalności gospodarczej we wszystkich przepisach prawa podatkowego oznacza działalność zarobkową, wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową, polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż, polegającą na pobieraniu pożytków z rzeczy oraz z wartości niematerialnych i prawnych - prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły.

Za osobę prowadzącą działalność gospodarczą uważa się również osobę fizyczną będącą wspólnikiem spółki niemającej osobowości prawnej w zakresie wykonywanej przez tę spółkę działalności gospodarczej.

Natomiast w art. 5b ustawy o PDOF, ustawodawca określił warunki negatywne.

Za działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, jeżeli:

  • wszelką odpowiedzialność wobec osób trzecich, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych, za ich rezultat oraz wykonywanie ponosi zlecający wykonanie tych czynności,
  • i są one wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności, i
  • wykonujący te czynności nie ponosi ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Wynika z tego, że wiele osób, które chciałyby zastąpić dotychczasowy etat współpracą z byłym pracodawcą w ramach zarejestrowanej przez siebie działalności gospodarczej, może mieć z tym kłopot. W myśl przepisów, taka forma zatrudnienia, niezależnie od woli zarobkującego, będzie traktowana jako działalność wykonywana osobiście albo w ramach stosunku zatrudnienia, a nie jako działalność gospodarcza.

W konsekwencji fiskus zażąda rozliczenia dochodów jak z umowy o pracę. Oznaczać to będzie utratę prawa do podatku w stałej wysokości 19 % - u osób, które przychody z działalności gospodarczej opodatkowują w ten sposób, a także do pomniejszania przychodu o koszty uzyskania ustalane na podstawie księgi przychodów i rozchodów. Gdy umowy zostaną zakwalifikowane jako działalność wykonywana osobiście, podatnik ma prawo do zryczał-towanych kosztów uzyskania przychodu (20% lub 50%), a gdy jako umowa o pracę - jedynie do kosztów pracowniczych.

Samozatrudniony odpowiada wespół ze zleceniodawcą

Jedną z trzech okoliczności, która może podatnikowi ułatwić udowodnienie, iż osiąga on przychody z działalności gospodarczej, a nie działalności wykonywanej osobiście lub ze stosunku pracy, jest wykazanie, iż ponosi on część odpowiedzialności wobec osób trzecich za rezultat oraz wykonywanie czynności stanowiących treść umowy.

Na szczęście dla podatników, którzy zdecydowali się, na samozatrudnienie i rozliczają je jako przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej, zaostrzając kryteria, które trzeba spełnić, by móc kwalifikować przychody do takiego źródła przychodów, ustawodawca określił, iż dyskwalifikująca jest okoliczność, w której wszelką odpowiedzialność wobec osób trzecich, z wyłączeniem odpowiedzialności za popełnienie czynów niedozwolonych, za ich rezultat oraz wykonywanie ponosi zlecający wykonanie tych czynności. Wszelką odpowiedzialność, co oznacza, że jeżeli tylko zleceniodawca ze zleceniobiorcą podzieli się choćby tylko częścią tej odpowiedzialności, nie będzie podstaw do zakwestionowana, iż przychody, które zleceniodawca uzyskuje na podstawie takiej umowy mogą być rozliczane jak każde inne pochodzące z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Praktycznie oznacza to, że w umowach określających zasady współpracy między podmiotem zlecającym, wykonanie określonych prac a osobą działającą w ramach samozatrudnienia należy nie tylko zapisać, że odpowiedzialność za rezultat tej działalności oraz w ogóle za wykonywanie umowy ponoszą obie jej strony, ale – dla pewności – wyartykułować, kiedy i w jakich okolicznościach zleceniobiorca ponosi odpowiedzialność za swoje działania oraz ich rezultat (produkt, czyli towar lub usługę).

W przypadkach - a w praktyce przecież jest ich niemało - gdy zleceniodawca i zleceniobiorca działają w oparciu o umowę ustną, koniecznie trzeba zapisać jej treść, gdyż forma pisemna jest najlepszą dla celów dowodowych. I to nie tylko przy okazji kontroli skarbowej.

Nadzór zleceniodawcy: przedsiębiorca powinien być samodzielny

Zgodnie z definicją działalności gospodarczej, jedną z trzech wątpliwości, które mogą się pojawić przy rozstrzyganiu, czy badany rodzaj aktywności spełnia wszystkie jej atrybuty, jest kwestia miejsca wykonywania zleconych czynności i nadzoru nad nimi. Jeśli osoba kwalifikująca przychody z umów zawartych przez siebie z innym przedsiębiorcą kwalifikuje je jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, a treść umowy i wszelkie okoliczności wskazują, że to zleceniodawca ponosi ryzyko gospodarcze oraz pełną odpowiedzialność za wykonywanie zlecenia i jego rezultat, to podatnik musi udowodnić, iż nie zachodzi trzecia oko-liczność: prace są wykonywane pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez zlecającego te czynności.

Gdy tego nie uczyni, kontrola skarbowa uzna, iż bezpodstawnie kwalifikuje on te przychody do pozarolniczej działalności gospodarczej, bo zgodnie z obowiązującymi przepisami podatkowymi czynności spełniające w komplecie takie kryteria nie mogą być uznane za działalność gospodarczą.
By mieć spokój z fiskusem, nie wystarczy, aby porozumienie, mocą którego świadczy się usługi w ramach samozatrudnienia, zatytułować "umowa o współpracy gospodarczej", "umowa gospodarcza" itp. Zarówno warunki tej umowy, jak i faktyczne okoliczności, w których jest ona realizowana, muszą wskazywać, że od stosunku opartego na kodeksowej umowie o pracę relacje te różni przynajmniej jeden z trzech zasadniczych elementów.

Poza kwestią ryzyka gospodarczego oraz odpowiedzialności wobec osób trzecich są to okoliczności stwarzające "scenerię” w jakiej odbywa się ta współpraca, miejsce działalności, sposób sprawowania nadzoru nad zleceniobiorcą oraz czas wykonywania zlecenia. Gdy o wszystkich tych kwestiach zleceniodawca decyduje na warunkach identycznych jak w stosunku do osób, względem których jest pracodawcą, to jest to argument przemawiający za tym, że samozatrudniony nie powinien rozliczać się z fiskusem jak przedsiębiorca.
Oczywiście, by być pozbawionym prawa do rozliczania się w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, przedsiębiorca musiałby jednocześnie nie spełniać dwóch pozostałych warunków (ryzyka i odpowiedzialności).

Trzeba jednak mieć na względzie, że kontrola skarbowa będzie szczególnie bacznie analizować przypadki, w których działalność gospodarczą samozatrudnionego poprzedzał stosunek pracy ze zleceniodawcą, a w przypadku wysokich stałych dochodów przedsiębiorcy-zleceniobiorcy nawet umowy cywilne. Ponieważ z podatku liniowego w stałej wysokości 19% nie można korzystać w roku, w którym kontrahent biznesowy był pracodawcą, a także w roku poprzednim, wielu byłych pracowników w okresie przejściowym od umowy o pracę do działalności gospodarczej decyduje się związać z byłym pracodawcą umową cywilną, by z fiskusem rozliczać się na zasadach działalności wykonywanej osobiście. Kontrole skarbowe znają już to rozwiązanie, dlatego z pewnością analizować będą wybór sposobu opodatkowania przychodów na kilka lat wstecz.
Jeśli więc nie da się uniknąć sytuacji, w której zlecenie musi być przez samozatrudnionego realizowane w siedzibie zleceniodawcy, ten drugi nie powinien mieć przynajmniej formalnego prawa do bieżącego nadzorowania wykonywanej pracy, ani też decydowania o czasie jej wykonywania – np. dyskwalifikującą okolicznością będzie obowiązek podpisywania przez zleceniobiorcę listy obecności.
Ryzyko gospodarcze: na odpowiedzialność samozatrudnionego

Jeśli z charakteru stosunku łączącego przedsiębiorcę ze zleceniodawcą wynika w sposób jednoznaczny, iż samozatrudniony wykonuje pracę w siedzibie potencjalnego pracodawcy i pod jego nadzorem, musi on wziąć na siebie ryzyko gospodarcze, by dowieść, iż jest to umowa między przedsiębiorcami, a nie pracodawcą i pracownikiem.

Problem zaostrzenia granic w kwalifikowaniu źródeł przychodów między pozarolniczą działalnością gospodarczą a działalnością wykonywaną osobiście czypracą najbardziej dotknie osoby, które wpisują do rejestru działalności gospodarczej i wykonują działalność o charakterze usługowym.

Zazwyczaj bowiem świadczą swoje usługi w siedzibie zleceniodawcy, nierzadko z wykorzystaniem narzędzi pracy stanowiących jego własność, a bywa, że działają obok osób, które takie same lub podobne czynności wykonują na rzecz podmiotu zlecającego, będąc z nim związanymi kodeksową umową o pracę lub cywilnymi umowami zlecenia.

By tego uniknąć, trzeba będzie wykazać, że sposób zarobkowania jest działalnością prowadzoną we własnym imieniu w sposób ciągły i zorganizowany, ale jednocześnie usługi wykonywane w ramach umowy zawartej między np. byłym pracodawcą i byłym pracownikiem a obecnym przedsiębiorcą są wykonywane na ryzyko gospodarcze przedsiębiorcy - byłego pracownika.

Trzeba przy tym pamiętać, że nie wystarczy w samej tylko umowie zapisać odpowiednie klauzule. W toku czynności wyjaśniających prowadzonych przez służby skarbowe podatnik będzie musiał dowieść, że ponosi ryzyko gospodarcze związane z wykonywanym zleceniem. W przeciwnym przypadku fiskus uzna, że sporne przepisy umowy zostały zawarte w celu obejścia prawa podatkowego.

Powodem zaostrzenia kryteriów, które trzeba spełniać, by osiągane przychody kwalifikowane były do źródła "pozarolnicza działalność gospodarcza" jest intencja fiskusa do ograniczenia kręgu osób o wysokich dochodach ze stosunku pracy, dla których podatek 19-procentowy jest kuszącą alternatywą dla wariantu opodatkowania części dochodów pracowniczych według wyższej stawki 32%.

Podatnik, który przestał być przedsiębiorcą, ma ograniczone prawo do kosztów

Jeśli wskutek zastosowania nowej definicji działalności gospodarczej kontrola skarbowa uzna, że podatnik działający w ramach samozatrudnienia nie jest przedsiębiorcą, ale pracownikiem lub co najwyżej osobą uzyskującą przychody z działalności wykonywanej osobiście, to w konsekwencji podatnik będzie musiał skorygować sposób ustalania kosztów uzyskania przychodów.

Podatnik, który w myśl przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2007 r. nie jest przedsiębiorcą, choć od dawna zarejestrowany jest w ewidencji działalności gospodarczej oraz prowadzi podatkową księgę przychodów znajdzie się w nie lada kłopocie nawet wtedy, gdy opłaca podatek z tabeli podatkowej, a nie w stałej wysokości 19 %. Wynika to z faktu, ze w zupełnie odmienny sposób będzie musiał ustalić dochód do opodatkowania.

Jeśli fiskus uzna, ze uzyskiwane przez podatnika dochody nie pochodzą ze źródła „pozarolnicza działalność gospodarcza" (art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy PIT), ale ze źródła "stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy" (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy PIT), zakwestionuje także prawo podatnika do pomniejszania przychodu o koszty uzyskania udokumentowane w księdze przychodów i rozchodów. W przypadku takich przychodów stosować bowiem można jedynie koszty zryczałtowane, tzw. pracownicze koszty uzyskania przychodu.

Oczywiście podatnik, który korzysta z podatku w stałej wysokości, po analogicznym zakwestionowaniu zasadności źródła przychodów, oprócz tego, że skorygować będzie musiał wysokość kosztów uzyskania przychodu, będzie też zmuszony od ustalonego na nowo dochodu zapłacić podatek wyliczony z tabeli. I to po ewentualnym zsumowaniu dochodów uzyskanych z samozatrudnienia z innymi dochodami podlegającymi opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Natomiast jeśli zamiast pozarolniczej działalności gospodarczej właściwe będzie zakwalifikowanie przychodów uzyskiwanych w ramach samozatrudnienia do przychodów z działalności wykonywanej osobiście (art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o PDOF), przychód, zamiast w oparciu o księgę przychodów, podatnik może pomniejszyć jedynie o koszty zryczałtowane w wysokości 20 % uzyskanego przychodu, z tym że koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi ten przychód. Także w przypadku, gdy ma prawo skorzystać ze zryczałtowanych kosztów uzyskania przychodów z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania tymi prawami - w wysokości 50 % uzyskanego przychodu, koszty te oblicza się od przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, których podstawę wymiaru stanowi te przychód.

Podatnik, który w opinii kontroli skarbowej bezpodstawnie kwalifikował przychód jako pochodzący z działalności gospodarczej i korzystał z podatku w stałej wysokości 19 %, podczas gdy były to przychody z działalności wykonywanej osobiście, po skorygowaniu kosztów uzyskania, będzie zobligowany do zapłacenia od ustalonego w powyższy sposób dochodu podatku wyliczonego z tabeli, po ewentualnym zsumowaniu tego dochodu z innymi dochodami podlegającymi opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Sonda
Czy podoba Ci się nasza strona?
Newsletter

Poleć serwis znajomemu
Wpisz e-mail znajomego aby polecić mu nasz serwis.
moja firma
człowiek – najlepsza inwestycja - założenie przedsiębiorstwa
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego – jak założyć firmę
UE - przedsiębiorca